{"id":1103,"date":"2019-05-20T14:44:58","date_gmt":"2019-05-20T12:44:58","guid":{"rendered":"https:\/\/www.bbemg.uliege.be\/contactstromen-en-kinderleukemie\/"},"modified":"2024-11-27T11:47:21","modified_gmt":"2024-11-27T10:47:21","slug":"contactstromen-en-kinderleukemie","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.bbemg.uliege.be\/nl\/contactstromen-en-kinderleukemie\/","title":{"rendered":"Contactstromen en kinderleukemie"},"content":{"rendered":"[vc_row type=”in_container” full_screen_row_position=”middle” scene_position=”center” text_color=”dark” text_align=”left” overlay_strength=”0.3″ shape_divider_position=”bottom” bg_image_animation=”none”][vc_column column_padding=”no-extra-padding” column_padding_position=”all” background_color_opacity=”1″ background_hover_color_opacity=”1″ column_link_target=”_self” column_shadow=”none” column_border_radius=”none” width=”1\/1″ tablet_width_inherit=”default” tablet_text_alignment=”default” phone_text_alignment=”default” column_border_width=”none” column_border_style=”solid” bg_image_animation=”none”][heading]\n

Contactstromen en kinderleukemie<\/h1>\n[\/heading][\/vc_column][\/vc_row][vc_row type=”in_container” full_screen_row_position=”middle” scene_position=”center” text_color=”dark” text_align=”left” overlay_strength=”0.3″ shape_divider_position=”bottom” bg_image_animation=”none”][vc_column column_padding=”no-extra-padding” column_padding_position=”all” background_color_opacity=”1″ background_hover_color_opacity=”1″ column_link_target=”_self” column_shadow=”none” column_border_radius=”none” width=”1\/1″ tablet_width_inherit=”default” tablet_text_alignment=”default” phone_text_alignment=”default” column_border_width=”none” column_border_style=”solid” bg_image_animation=”none”][vc_column_text]Depuis 1979 et la premi\u00e8re \u00e9tude \u00e9pid\u00e9miologique faisant un lien entre les champs magn\u00e9tiques (CM) et la leuc\u00e9mie infantile, beaucoup d’\u00e9tudes ont \u00e9t\u00e9 men\u00e9es mais n’ont pas encore permis de conclure. En 2002, le Centre International de Recherche sur le Cancer (CIRC ou IARC en anglais) a class\u00e9 les CM 50 Hz en cat\u00e9gorie 2B, c’est \u00e0 dire “peut-\u00eatre canc\u00e9rig\u00e8nes pour l’homme”. Ce classement est bas\u00e9 sur les r\u00e9sultats des \u00e9tudes \u00e9pid\u00e9miologiques et sur l’absence de d\u00e9monstration d’un m\u00e9canisme d’action par les \u00e9tudes en laboratoire (sur des animaux expos\u00e9s toute leur vie ou sur des cellules). A ce jour, cette association pose toujours question.<\/p>\n

Pendant plusieurs ann\u00e9es, les chercheurs ont travaill\u00e9 sur une hypoth\u00e8se int\u00e9ressante bas\u00e9e sur les courants de contact.\u00a0 C’\u00e9tait l’objectif d’un projet men\u00e9 au sein du BBEMG entre 2005 et 2011<\/a>. Si une telle hypoth\u00e8se \u00e9tait v\u00e9rifi\u00e9e, des mesures simples de protection, bas\u00e9es uniquement sur des recommandations par rapport aux installations \u00e9lectriques pourraient suffire.[\/vc_column_text][vc_column_text css=”.vc_custom_1557912802413{border-top-width: 1px !important;border-right-width: 1px !important;border-bottom-width: 1px !important;border-left-width: 1px !important;padding-top: 10px !important;padding-right: 10px !important;padding-bottom: 10px !important;padding-left: 10px !important;border-left-color: #262626 !important;border-left-style: dashed !important;border-right-color: #262626 !important;border-right-style: dashed !important;border-top-color: #262626 !important;border-top-style: dashed !important;border-bottom-color: #262626 !important;border-bottom-style: dashed !important;}”]\n

Voir des informations sur l’origine des courants de contact dans les pages techniques<\/a>.<\/p>\n[\/vc_column_text][\/vc_column][\/vc_row][vc_row type=”in_container” full_screen_row_position=”middle” scene_position=”center” text_color=”dark” text_align=”left” overlay_strength=”0.3″ shape_divider_position=”bottom” bg_image_animation=”none” source=”” text=”2013 – 2017″ font_container=”tag:h2|text_align:left|color:%2349b0e5″ use_theme_fonts=”yes” google_fonts=”font_family:Abril%20Fatface%3Aregular|font_style:400%20regular%3A400%3Anormal” css_animation=”” link=”” el_id=”” el_class=”” css=””][vc_column column_padding=”no-extra-padding” column_padding_position=”all” background_color_opacity=”1″ background_hover_color_opacity=”1″ column_link_target=”_self” column_shadow=”none” column_border_radius=”none” width=”1\/1″ tablet_width_inherit=”default” tablet_text_alignment=”default” phone_text_alignment=”default” column_border_width=”none” column_border_style=”solid” bg_image_animation=”none”][vc_custom_heading text=”Waarom contactstromen bestuderen?” font_container=”tag:h2|text_align:left|color:%2349b0e5″ use_theme_fonts=”yes”][vc_column_text]Epidemiologische studies en meta-analyse brachten een klein, maar verhoogd risico op acute leukemie naar voren bij kinderen die blootgesteld worden aan magnetische velden met een gemiddelde waarde van meer dan 0,3-0,4 \u00b5T. Meerdere herhaalstudies waarbij gezocht werd naar tendensen en be\u00efnvloedende factoren leverden geen definitieve conclusie op.<\/p>\n

Externe magnetische velden zouden kunnen leiden tot effecten op het menselijk lichaam via ge\u00efnduceerde stromen welke kleine interne elektrische velden doen ontstaan (ruwe schatting van 0,2 mV\/m bij een magnetische inductie van 20 \u00b5T, zie figuur 1).<\/p>\n

Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (2007) zou 1 mV\/m (*) (intern elektrisch veld) nodig zijn om mogelijk biologische effecten te induceren (niet noodzakelijk ziekteverwekkend). Daarom kon een extern magnetisch veld alleen het verband met leukemie bij kinderen niet verklaren.[\/vc_column_text][image_with_animation image_url=”551″ alignment=”center” animation=”Fade In” border_radius=”none” box_shadow=”none” max_width=”100%” margin_bottom=”15″][vc_column_text]\nFiguur 1
\n[\/vc_column_text][vc_column_text css=”.vc_custom_1557912893182{border-top-width: 1px !important;border-right-width: 1px !important;border-bottom-width: 1px !important;border-left-width: 1px !important;padding-top: 10px !important;padding-right: 10px !important;padding-bottom: 10px !important;padding-left: 10px !important;border-left-color: #262626 !important;border-left-style: dashed !important;border-right-color: #262626 !important;border-right-style: dashed !important;border-top-color: #262626 !important;border-top-style: dashed !important;border-bottom-color: #262626 !important;border-bottom-style: dashed !important;}”](*) Gebaseerd op de huidige bewijslast lijken drempelwaarden rond 10-100 mV\/m meer waarschijnlijk (WHO, 2007)[\/vc_column_text][vc_custom_heading text=”Zou een andere factor in verband met magnetische velden het verhoogde risico dat naar voren komt bij epidemiologische studies kunnen verklaren?” font_container=”tag:h3|text_align:left|color:%233f3f3f” use_theme_fonts=”yes”][vc_column_text]Contactstromen zouden de missing link kunnen zijn. Deze hypothese wordt in de VS al 15 jaar bestudeerd.[\/vc_column_text][vc_custom_heading text=”Waarom focussen op contactstromen?” font_container=”tag:h3|text_align:left|color:%233f3f3f” use_theme_fonts=”yes”][vc_column_text]L’hypoth\u00e8se de base et la suivante: la relation relev\u00e9e par les \u00e9tudes \u00e9pid\u00e9miologiques sans permettre de conclure pourrait \u00eatre due \u00e0 un facteur interm\u00e9diaire. Les courants de contact sont des candidats plausibles pour expliquer le lien entre la leuc\u00e9mie infantile et les champs magn\u00e9tiques r\u00e9sidentiels comme montr\u00e9 par une \u00e9tude de l’EPRI (Electric Power Research Institute): il existe une relation statistiquement significative entre les tensions de contact et le champ magn\u00e9tique pr\u00e8s des lignes \u00e0 haute tension: des tensions de contact plus \u00e9lev\u00e9e ont \u00e9t\u00e9 mesur\u00e9es dans des maisons soumises \u00e0 des champs magn\u00e9tiques plus \u00e9lev\u00e9s.<\/p>\n

Ces courants de contact pourraient induire un champ \u00e9lectrique de quelques mV\/m dans la moelle osseuse des enfants (**) (pour un courant de contact r\u00e9aliste de quelques microamp\u00e8res \u00b5A), sans \u00eatre ressenti par l’enfant.<\/p>\n

De plus, avant le lancement de l’\u00e9tude sur la relation entre les champs magn\u00e9tiques externes et les courants de contact, les chercheurs am\u00e9ricains ont analys\u00e9 la fr\u00e9quence avec laquelle les enfants sont en contact avec le robinet lors du bain (figure 1) (voir Courants de contact<\/a> pour une explication technique). L’analyse a montr\u00e9 que les enfants jouaient souvent avec le robinet.<\/p>\n

Cette hypoth\u00e8se des courants de contact a \u00e9t\u00e9 test\u00e9e par une \u00e9quipe du BBEMG<\/a>.[\/vc_column_text][vc_column_text css=”.vc_custom_1557912952299{border-top-width: 1px !important;border-right-width: 1px !important;border-bottom-width: 1px !important;border-left-width: 1px !important;padding-top: 10px !important;padding-right: 10px !important;padding-bottom: 10px !important;padding-left: 10px !important;border-left-color: #262626 !important;border-left-style: dashed !important;border-right-color: #262626 !important;border-right-style: dashed !important;border-top-color: #262626 !important;border-top-style: dashed !important;border-bottom-color: #262626 !important;border-bottom-style: dashed !important;}”](**) Er wordt verondersteld dat acute lymfatische leukemie zijn oorsprong kan vinden in het beenmerg, de plaats waar hematopo\u00ebse (de vorming van onderdelen van bloedcellen) plaatsvindt in de kindertijd.[\/vc_column_text][\/vc_column][\/vc_row][vc_row type=”in_container” full_screen_row_position=”middle” scene_position=”center” text_color=”dark” text_align=”left” overlay_strength=”0.3″ shape_divider_position=”bottom” bg_image_animation=”none” source=”” text=”2013 – 2017″ font_container=”tag:h2|text_align:left|color:%2349b0e5″ use_theme_fonts=”yes” google_fonts=”font_family:Abril%20Fatface%3Aregular|font_style:400%20regular%3A400%3Anormal” css_animation=”” link=”” el_id=”” el_class=”” css=””][vc_column column_padding=”no-extra-padding” column_padding_position=”all” background_color_opacity=”1″ background_hover_color_opacity=”1″ column_link_target=”_self” column_shadow=”none” column_border_radius=”none” width=”1\/1″ tablet_width_inherit=”default” tablet_text_alignment=”default” phone_text_alignment=”default” column_border_width=”none” column_border_style=”solid” bg_image_animation=”none”][vc_custom_heading text=”Contactstromen in Belgische woningen” font_container=”tag:h2|text_align:left|color:%2349b0e5″ use_theme_fonts=”yes”][vc_column_text]Het BBEMG-onderzoeksprogramma met betrekking tot contactstromen verliep in twee fasen. Eerst voerden onderzoekers een meetcampagne uit in Belgische huizen om de lokale magnetische velden te meten en de contactstroomniveaus te evalueren. Vervolgens werd met behulp van de verkregen resultaten het mogelijke verband tussen de contactstromen en het omgevend magnetisch veld geanalyseerd.[\/vc_column_text][vc_custom_heading text=”Is er een verband tussen de nabijheid van bovengrondse lijnen en contactstroomwaarden in Belgische huizen?” font_container=”tag:h3|text_align:left|color:%233f3f3f” use_theme_fonts=”yes”][vc_column_text]Gedurende 5 jaar werden in ongeveer 150 huizen in Belgi\u00eb magnetische velden en contactstromen gemeten, bij 10% bleek het magnetisch veld sterker dan 0,4 \u00b5T te zijn (de huizen werden specifiek geselecteerd op hun ligging zo dicht mogelijk bij hoogspanningslijnen). De mediaanwaarde van de magnetische veldmetingen was 0,02 \u00b5T.<\/p>\n

De contactstromen werden gemeten in de badkuip, in de douche en in de buurt van elektrische toestellen zoals een wasmachine.<\/p>\n

Het niveau van de contactstromen gemeten in de badkamer gaat van 1 tot 1000 \u00b5A. De mediaan contactstroom is 8 \u00b5A. Twintig procent van de huizen heeft contactstromen hoger dan 10 \u00b5A en 5% daarvan heeft contactstromen hoger dan 100 \u00b5A.<\/p>\n

Ook in de buurt van elektrische toestellen werden contactstromen gemeten. In dit geval heeft minder dan 50% van de huizen contactstromen die sterker zijn dan 20 \u00b5A en 15% daarvan heeft contactstromen hoger dan 100 \u00b5A.<\/p>\n

Er werd geen verband gevonden tussen magnetische velden in huizen en contactstroomwaarden (figuur 2). In sommige huizen, zelfs bij erg zwakke magnetische velden (0,01 \u00b5T) werden significante contactstromen gemeten.[\/vc_column_text][image_with_animation image_url=”552″ alignment=”center” animation=”Fade In” border_radius=”none” box_shadow=”none” max_width=”100%” margin_bottom=”15″][vc_column_text]\n

Figuur 2 – Contactstroom versus magnetisch omgevingsveld.
\nDe punten duiden de waarden gemeten bij de steekproef in de Belgische huizen.
\nDe ononderbroken lijn geeft de gesimuleerde waarde weer van de contactstromen die enkel veroorzaakt worden door een magnetisch omgevingsveld (Amerikaanse hypothese).<\/p>\n[\/vc_column_text][vc_column_text]De ononderbroken lijn in figuur 2 kan beschouwd worden als het deel van de contactstromen dat enkel door het extern magnetisch veld ge\u00efnduceerd wordt. Het magnetisch omgevingsveld alleen kan de gemeten waarden van de contactstromen in de steekproef bij Belgische huizen dus niet verklaren.<\/p>\n

Deze resultaten stemmen niet overeen het onderzoek in de VS. Na analyse van verschillende parameters veronderstellen de Belgische onderzoekers dat capacitieve lekstromen de meest waarschijnlijke oorzaak van contactstromen in Belgische huizen zouden zijn.[\/vc_column_text][vc_custom_heading text=”Zouden capacitieve lekstromen een afdoende verklaring kunnen zijn voor contactstromen in Belgische huizen?” font_container=”tag:h3|text_align:left|color:%233f3f3f” use_theme_fonts=”yes”][vc_column_text]Nous avons d\u00e9j\u00e0 introduit les courants de fuite dans l’exemple de la machine \u00e0 laver<\/a>. Dans cet exemple, il s’agit de courants de fuites r\u00e9sistifs<\/strong>.<\/p>\n

Les courants de fuite capacitifs<\/strong> existent en permanence car ils proviennent d’un effet capacitif entre un c\u00e2ble et une zone de r\u00e9f\u00e9rence. Comme la plupart des c\u00e2bles \u00e9lectriques n’ont pas de gaine m\u00e9tallique, des courants capacitifs pourraient \u00eatre induits dans le fil de terre ainsi que dans les conduites m\u00e9talliques comme celles d’eau et de gaz.<\/p>\n

Pour \u00e9tudier les courants capacitifs, il est important de comprendre que la ma\u00e7onnerie dans laquelle le c\u00e2ble est enfoui peut \u00eatre consid\u00e9r\u00e9e comme un conducteur, capable de transporter les courants vers d’autres c\u00e2bles ou conduites.<\/p>\n

Les courants de fuite capacitifs pour les c\u00e2bles utilis\u00e9s en Belgique \u00e0 230 V (entre la phase et le neutre) sont compris entre 3 et 13 \u00b5A\/m. Comme les maisons contiennent des centaines de m\u00e8tres de c\u00e2bles, ces courants de fuite peuvent entra\u00eener des diff\u00e9rences de tension significatives entre les conduites m\u00e9talliques \u00e0 proximit\u00e9.<\/p>\n

Les chercheurs ont fait de nombreuses mesures pour tester cette hypoth\u00e8se. Ils concluent qu’en Belgique, les courants de contact proviennent d’un effet capacitif plut\u00f4t que par un champ magn\u00e9tique ambiant<\/strong>.[\/vc_column_text][vc_custom_heading text=”Hoe het verschil begrijpen tussen de oorsprong van contactstromen in Belgische huizen en in de Verenigde Staten?” font_container=”tag:h3|text_align:left|color:%233f3f3f” use_theme_fonts=”yes”][vc_column_text]Twee technische factoren kunnen dit verschil uitleggen: enerzijds de kenmerken van capacitieve lekstromen, anderzijds de invloed van het aardingssysteem.<\/p>\n

Het belangrijkste spanningsniveau in Amerikaanse woningen is 110 V (bij 60 Hz) terwijl het in Belgi\u00eb 230 V (bij 50 Hz) is. Aangezien capacitieve lekstromen toenemen met een hogere spanning, vallen er in Belgi\u00eb hogere capacitieve lekstromen te verwachten, wat leidt tot potentieel hogere contactstromen.<\/p>\n

Anderzijds is het aardingssysteem in de VS meer vatbaar voor het optreden van aanraakspanningen ge\u00efnduceerd in leidingen en kabels door de 60 Hz magnetische velden van het elektriciteitsnetwerk.[\/vc_column_text][\/vc_column][\/vc_row][vc_row type=”in_container” full_screen_row_position=”middle” scene_position=”center” text_color=”dark” text_align=”left” overlay_strength=”0.3″ shape_divider_position=”bottom” bg_image_animation=”none” source=”” text=”2013 – 2017″ font_container=”tag:h2|text_align:left|color:%2349b0e5″ use_theme_fonts=”yes” google_fonts=”font_family:Abril%20Fatface%3Aregular|font_style:400%20regular%3A400%3Anormal” css_animation=”” link=”” el_id=”” el_class=”” css=””][vc_column column_padding=”no-extra-padding” column_padding_position=”all” background_color_opacity=”1″ background_hover_color_opacity=”1″ column_link_target=”_self” column_shadow=”none” column_border_radius=”none” width=”1\/1″ tablet_width_inherit=”default” tablet_text_alignment=”default” phone_text_alignment=”default” column_border_width=”none” column_border_style=”solid” bg_image_animation=”none”][vc_custom_heading text=”Conclusie” font_container=”tag:h2|text_align:left|color:%2349b0e5″ use_theme_fonts=”yes”][vc_column_text]In de VS was de contactstroomhypothese een interessante theorie voor het invullen van de missing link. In Belgi\u00eb maar laat deze hypothese ons niet toe om externe magnetische velden en leukemie bij kinderen met elkaar in verband te brengen.<\/p>\n

Merk op dat Amerikaanse onderzoekers in 2011 de resultaten publiceerden van een epidemiologisch onderzoek dat het verband tussen blootstelling aan aanraakspanning en leukemie bij kinderen in Californi\u00eb onderzocht. De auteurs concludeerden dat bij deze populatie er geen bewijs was van een verband tussen leukemie bij kinderen en blootstelling aan aanraakspanning of magnetische velden, en dat er een zwakke correlatie was tussen de gemeten contactstromen en magnetische velden. Contactstromen zouden dus ook in de VS niet de missing link zijn!<\/p>\n

Dat weerhoudt ons niet om rekening te houden met contactstromen. Aangezien stromen die door ons lichaam lopen overeenstemmen met vrij hoge interne elektrische velden, is het zinvol om onze elektrische installaties te controleren. Ingenieurs bij BBEMG merkten dat veel private elektrische bedrading niet voldoet aan de wettelijke normen en aanleiding\u00a0 kan geven tot hoge contactstromen. Er wordt aanbevolen om de\u00a0conformiteit van de bedrading in huis<\/strong> te controleren, met bijzondere aandacht voor de kwaliteit van de aarding en de aanwezigheid van een equipotentiaalverbinding tussen metalen leidingen (water en gas), radiatoren en de aarding, en de afstand tussen kabels en leidingen.<\/p>\n

Contactstromen hangen af van de lichaamsimpedantie, bij eenzelfde potentiaalverschil kunnen ze groter zijn bij een naakte en natte persoon dan bij een droge persoon die schoenen draagt. Daarom is het belangrijk om in het bijzonder voor\u00a0 vochtige ruimtes (in de eerste plaats de badkamer)\u00a0aan te dringen op de installatie van gepaste differentieelschakelaars.<\/p>\n

Er dient opgemerkt te worden dat bij een goed ontworpen en goed onderhouden bekabeling in huis de contactstroomintensiteit meestal heel zwak is. Gezien de modernisering van de huishoudelijke installaties, in het bijzonder het gebruik van pvc-waterleidingen<\/strong>, wordt er verwacht dat de aanraakspanning zal dalen. Tenslotte kunnen aanraakspanningen, zoals de naam suggereert, voorkomen in geval van aanraking van een geleidend frame van een elektrisch toestel. Dit betekent dat mensen niet voortdurend blootgesteld worden aan deze stroom.[\/vc_column_text][\/vc_column][\/vc_row][vc_row type=”in_container” full_screen_row_position=”middle” scene_position=”center” text_color=”dark” text_align=”left” overlay_strength=”0.3″ shape_divider_position=”bottom” bg_image_animation=”none” source=”” text=”2013 – 2017″ font_container=”tag:h2|text_align:left|color:%2349b0e5″ use_theme_fonts=”yes” google_fonts=”font_family:Abril%20Fatface%3Aregular|font_style:400%20regular%3A400%3Anormal” css_animation=”” link=”” el_id=”” el_class=”” css=””][vc_column column_padding=”no-extra-padding” column_padding_position=”all” background_color_opacity=”1″ background_hover_color_opacity=”1″ column_link_target=”_self” column_shadow=”none” column_border_radius=”none” width=”1\/1″ tablet_width_inherit=”default” tablet_text_alignment=”default” phone_text_alignment=”default” column_border_width=”none” column_border_style=”solid” bg_image_animation=”none”][vc_custom_heading text=”Referenties” font_container=”tag:h2|text_align:left|color:%2349b0e5″ use_theme_fonts=”yes”][vc_column_text]\n